cáo lão

Sau hơn bốn mươi năm phụng sự, vị lão thần ấy dâng sớ cáo lão, xin được trở về quê nhà dưỡng già.

Định nghĩa

1. Động từ:
   • Xin từ chức, xin về hưu với lý do tuổi già: Hành động của một quan chức, viên chức chính thức trình đơn từ chức hoặc xin nghỉ hưu, viện dẫn lý do tuổi tác cao, sức khỏe giảm sút, không còn đủ năng lực để đảm đương công việc. Đây thường là một thủ tục, nghi thức chính thức trong hệ thống quan lại, hành chính xưa, và vẫn được dùng trong văn phong trang trọng hiện nay.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Sau hơn bốn mươi năm phụng sự, vị lão thần ấy dâng sớ cáo lão, xin được trở về quê nhà dưỡng già.
  • Theo quy định, các công chức có thể làm đơn cáo lão khi đủ tuổi nghỉ hưu theo luật định.

Các cách sử dụng nâng cao

• "dâng sớ/tờ trình cáo lão": Cụm từ thường dùng trong ngữ cảnh lịch sử hoặc văn chương cổ, chỉ việc quan lại dâng tấu trình lên vua hoặc cấp trên để xin từ chức vì lý do tuổi tác.
  • Trong nhiều bộ phim cổ trang, cảnh vị đại thần dâng sớ cáo lão lên nhà vua là khá phổ biến.
• "tuổi cáo lão": Cách nói văn chương, trang trọng để chỉ tuổi già, tuổi xế chiều.
  • Dù đã đến tuổi cáo lão, cụ vẫn minh mẫn và đọc sách mỗi ngày.

Biến thể và từ gần giống

• Cáo quan (động từ): Từ chức quan, nghỉ việc quan. Nghĩa rộng hơn "cáo lão" vì có thể bao gồm nhiều lý do (tuổi tác, bệnh tật, hoàn cảnh gia đình...), không chỉ vì tuổi già.
• Cáo bệnh (động từ): Xin nghỉ hoặc từ chức vì lý do bệnh tật, sức khỏe.
• Cáo hưu (động từ): Xin nghỉ hưu. Đây là từ hiện đại, thông dụng hơn "cáo lão".
• Cáo thân (động từ, cổ): Xin từ chức để về quê, thường vì muốn tránh xa chốn quan trường.

Từ đồng nghĩa

• Xin từ chức: Hành động đề nghị được thôi giữ chức vụ.
• Xin nghỉ hưu: Đề nghị chấm dứt công việc vì đã đến tuổi quy định hoặc vì lý do tuổi tác.
• Về hưu: Chấm dứt công việc, nghỉ ngơi khi đến tuổi già (thường dùng như nội động từ).

Từ trái nghĩa

• Nhậm chức: Bắt đầu đảm nhận một chức vụ mới.
• Nhận nhiệm vụ: Tiếp nhận và đảm đương một công việc được giao.

Lưu ý sử dụng

• Phong cách: "Cáo lão" mang sắc thái trang trọng, cổ kính, thường xuất hiện trong văn bản hành chính cổ, văn chương lịch sử hoặc ngữ cảnh nói trang trọng. Trong giao tiếp hàng ngày hiện đại, người ta thường dùng "xin nghỉ hưu", "về hưu" hoặc "xin từ chức".
• Đối tượng: Từ này trước đây chủ yếu dùng cho giới quan lại, viên chức. Ngày nay có thể dùng cho các chức vụ, vị trí có tính chất quan trọng hoặc trong văn phong mang màu sắc tôn kính.